Dodaj Ofertę Kupna
Strona Główna > Centrum Wiedzy > Artykuły
Wiem to przez moje ciało, czyli przez siebie*
2009-03-19 09:50:23
Źródło: Sina.pl

Ludzkie ciało jest każdorazowo produktem różnych czasów, środowisk i osobistych uwarunkowań, jest przedmiotem osobistej i społecznej aktywności. Ciało jest wehikułem wzajemnego poznawania się, kontaktu czy introspekcji. Funkcjonując w relatywnej, indywidualnej przestrzeni, dla każdego może być czymś zupełnie odmiennym. W dawnych Chinach ciało było postrzegane jako nieodłączna część Niebiańskiej Jedności. Konfucjusz głosił, że jakakolwiek ingerencja w swoje ciało jest zagrożeniem dla szeroko pojętej społecznej równowagi. Ciało i natura stanowiły jedność. Tymczasem od połowy lat osiemdziesiątych chińscy artyści wykorzystują ciało jako medium dla wyrażenia różnych idei.

    Sztuka performance w Chinach bez względu na to czy będziemy traktować ją jako formę politycznego protestu czy też formę wyrazu społecznego i duchowego niepokoju jest już dzisiaj zjawiskiem występującym na dość dużą skalę, które wychodzi poza mury muzeów i galerii. Prowokuje u widzów poszukiwanie nowych znaczeń w sztuce, będąc dla odbiorców z zewnątrz szansą jej oceny pozbawionej uprzedzeń wynikających z zakorzenionych w zachodniej kulturze stereotypów. Odkrywamy, że ludzkie ciało złożone z tych samych elementów podlega bardzo różnym uwarunkowaniom i generuje szereg znaczeń.

    Chińscy artyści performance najczęściej podejmują temat dylematu własnego „ja", doświadczania siebie, seksualności, kultury i miejsca versus braku miejsca. Artyści badają napięcia i przejawy ludzkiej egzystencji w fizycznej przestrzeni. Inspirację czerpią z własnej kultury i współczesności, tradycyjnej filozofii czy repertuaru starożytnych tortur, ale równie często z zachodniej tradycji performance i body art. Sztuka performance rozwija się w oparciu o trzy podstawowe relacje: Człowiek a Natura, Ja a społeczne relacje z Innym, Ja a moje Ciało. Często buddyzm, taoizm i konfucjanizm jednoczy ich sposób myślenia. Na zachodzie istnieje tendencja do myślenia o strukturze w kategoriach biurokratycznych hierarchii, czy to społecznych czy religijnych. Wschodni umysł dobrze zna feudalną koncepcję porządku (taką jak w konfucjanizmie), ale również kładzie większy nacisk na sprzeczności w relacjach (takie same jak w taoizmie) oraz na sens wszystkich rzeczy, które mają takie same konsekwencje i rezultaty (jak w buddyzmie). Performerzy chińscy do pewnego stopnia wyrażają prawdziwą sytuację chińskiego społeczeństwa odzwierciedlając wzajemne relacje i konflikty pomiędzy dawną kulturą a dynamiczną współczesnością. Wybór tematów uwarunkowany ich osobistą sytuacją, przeżyciami przekłada się na działania zgodne z ich własnym, absolutnym poczuciem wolności. W procesie performance poszczególni artyści przyjmują odmienne postawy.
I tak jeden z czołowych performerów chińskich He Yunchang podejmuje kwestie indywidualizmu, próbując pokazać, czym są siła woli i ideały. W jego pracach na pierwszy plan wychodzą gwałtowne konflikty pomiędzy pragnieniami, wolą, która jest dla artysty wartością świętą, czasami wręcz absurdalną, a rzeczywistością. Czasami te konflikty dają nam fałszywe poczucie piękna. Jego przedsięwzięcia mają niekiedy wymiar religijny, pokazują, jak można walczyć o to, w co się wierzy albo potępić swoją wiarę i zapłacić za to. Upór i heroizm, z którymi wykonuje swoje akcje „bez znaczenia" ośmiesza je. „Jego prace sugerują wolność „bycia" w sposób „bezsensowny". Oscylują pomiędzy „punktem widzenia" obserwatora-widza a „doświadczaniem samego siebie" Artysta doświadcza różnych stanów „bycia", które interpretuje w czasie" - pisze Tang Xin**. Jego akcje odbywają się często bez udziału publiczności będąc osobistym przeżyciem estetycznym artysty.

    Duet Gao Brothers poprzez performance i modyfikowane komputerowo fotografie skupia się na indywidualnych i grupowych reakcjach na zachodzące w ich kraju, bardzo szybko i często nagłe, zmiany. Artyści kładą nacisk na przedstawienie relacji pomiędzy ludźmi oraz między człowiekiem a przestrzenią.

    W Chinach dokumentacja performance urasta często do bycia dziełem sztuki samym w sobie, w wielu przypadkach implikowanym przez sytuacją polityczną. Performance organizowane od 1985 roku oraz z początku lat 90tych odbywały się często w prowizorycznie zaaranżowanych miejscach - w piwnicach, mieszkaniach artystów czy zagranicznych dyplomatów. Wydarzenia towarzyszące wystawie China/Avantgarde która odbyła się w Galerii Narodowej w Pekinie 5 lutego 1989 na pięć miesięcy przed masakrą Tian'anmen pokazują, że ta forma artystycznego wyrazu, była od zawsze na celowniku władz komunistycznych. Na skutek akcji artystów Tang Song i Xiao Lu wystawę zamknięto. Osią ich działań było strzelanie do wykonanej przez siebie instalacji. Pod wpływem szumu w mediach i protestu artystów wystawę zamykano i otwierano później jeszcze kilka razy. Po tych wydarzeniach artyści zaadoptowali metodę „pokaż i uciekaj".

    We wczesnych latach 90tych artyści z Wioski Artystów pod Pekinem a wśród nich tacy performerzy jak Zhang Huan czy Ma Liuming wykonywali swoje performance w opuszczonych miejscach, w górach czy własnych mieszkaniach, zapraszając tylko garstkę zaufanych gości. Ikoną chińskiego performance'u jest zbiorowa akcja „Dodaj jeden metr do anonimowej góry z 1995 roku. Ich akcje stawały się coraz bardziej radykalne i szokujące. Aresztowanie nagiego Ma w jego własnym domu było wynikiem zaostrzającej się polityki obserwacji tego typu działań przez władze chińskie. Po serii aresztowań, której nie uniknął również Zhang Huan obaj emigrują do Stanów Zjednoczonych.

    W nowych urbanistycznych Chinach zaistniała bardzo korzystna sytuacja dla szerokiego rozpowszechniania się sztuki performance, która osiąga często wysoki poziom wyrafinowania, bogactwa i samo zaabsorbowania, które prowadzą do wielu refleksji i krytycznych analiz. Przedstawiane są często poglądy potencjalnie niebezpieczne dla autorytarnego rządu. Sztuka performance jest sztuką publiczną, prowokującą i czasami może wyglądać niemal jak polityczny protest.

    Performance Zhang Huang'a oparte są na pozach i działaniach o luźnej strukturze i otwartej narracji wzbogacone o wątki autobiograficzne i elementy społecznej krytyki. W jego pracach ciało staje się czytelnym symbolem, czystą materią. Od momentu osiedlenia się w Nowym Yorku, w swoich kilkudziesięciu performancach podejmuje takie tematy jak walka z opresyjnym reżimem politycznym, status i poczucie kulturowej alienacji, wynikającej z długiego życia za granicą, struktury walki w społecznościach targanych konfliktami czy miejsce cenzury we współczesnej demokracji. Dokumentacja z tych akcji pojawia się w chińskich galeriach.

    Od końca lat 90tych do dziś widoczna jest w sztuce performance pewna zmiana polegająca na zmniejszeniu roli narracji. Tendencja ta jest widoczna w działalności Yu Ji. Jego ciało zawsze najpierw wydobywa się z ukrycia tworząc bardzo zawoalowaną relację z widzem, podkreślając wagę elementu tu i teraz oraz symboliczność samego medium. Drugą osią jego działań są akcję o tematyce seksualnej, wkraczające w obszar tabu, jakim objęte są tego typu relacje w Chinach.

    Sztuka performance pojawiła się w Chinach kontynentalnych w połowie lat osiemdziesiątych jako import z zachodu. Od tego czasu artyści eksperymentują, wyrażając swój sprzeciw przed mentalną opresją i buntując się przeciwko konwencjonalnym formom sztuki. W wielu przypadkach działania są bardzo radykalne, masochistyczne, epatują seksualnością i nagością. Wielokulturowy kontekst sprzyja proliferacji tej formy sztuki. Niestety życie przedstawiane jako forma sztuki, jego obnażenie wprawia wielu chińskich krytyków i widzów w zakłopotanie, bowiem wymaga od nich zmiany poglądu na ciało i nagość, a zmiana ta jest dla wielu zbyt trudna i zagraża dobremu imieniu sztuki. Granica sztuki performance nigdy nie jest jasna. Często nawet adepci sztuki nie wiedzą, co oglądają, a to, co widzą przeczy ich poczuciu moralności i humanizmu. Ponowne odkrycie ciała przez chińskich artystów daje wyraz bardzo ważnemu przełomowi w mentalności Chińczyków. A pozbawiona tradycyjnych wartości sztuka jest tylko niezrozumiałym przeżyciem estetycznym.

Arteon Nr 2/2006 s.32-34

--------------------------------------------

* Laozi , „Daodejing", rozdział 54

** Ar Chang's persistence, katalog z indywidualnej wystawy artysty, Pekin, 2004

Polecana Firma

Usługi BigChina

Zorganizujemy Twoje spotkanie z chińskim partnerem i wprowadzimy Cię w tajniki owocnej współpracy z dalekowschodnim kontrahentem.

> Aranżacja wyjazdów biznesowych

> Szkolenia i konsulting

> Raporty z rynku chińskiego